پنج‌شنبه , 21 ژانویه 2021

بایگانی برچسب: طب سنتی

حفظ سلامت در فصل بهار

حفظ سلامت در فصل بهار
حفظ سلامت در فصل بهار

حفظ سلامت در فصل بهار

با وزیدن نسیم بهاری تولد دوباره طبیعت را شاهد هستیم. با هوای معتدل بهار روح یخ زده طبیعت جانی دوباره می‌گیرد و درختان با شکوفه زدن به استقبال فصلی نو می‌روند. برای داشتن روحیه‌ای بانشاط و آغاز سالی نو باید با نسیم خنک بهاری به پیشواز سرسبزی‌ها رفت. در زندگی فعلی آمار مبتلایان به بیماری‌های فصلی هر روزه بیشتر می‌شود. بیماری‌های فصلی بویژه در فصل بهار شدت می‌یابند و این، به دلیل رعایت نکردن برخی اصول و نکته‌های مهم است که در طب سنتی همواره مورد تأکید بوده است. یکی از اصول اساسی که با شروع فصل نو باید به آن اهمیت داد تغییر در پوشش و ظاهر است. ائمه معصومین(ع) در روایات و احادیثی به « تن مپوشانید از باد بهار» توصیه‌های فراوانی کرده‌اند.با وزیدن نسیم خنک بهاری همان طور که طبیعت سرزنده می‌شود تأثیرات مهمی در بدن افراد نیز می‌گذارد و باعث می‌شود افراد جسمی سالم‌تر داشته باشند.با دکتر منصور خرمی‌زاده محقق طب سنتی و اسلامی و مدرس دانشگاه به گفت‌و‌گو نشسته‌ایم تا با مرور مبانی طب سنتی که در گذشته بیشتر مرسوم بود نسبت به راهکارهای اصولی برای تغییر در سبک زندگی و رسیدن به جسم،‌روح و روانی سالم دست یابیم.

توجه به مبانی طب سنتی چقدر در زندگی افراد مورد اهمیت است و ضرورت دارد؟

یکی از مبانی طب سنتی که به عنوان فلسفه‌ای مهم دارای اهمیت است مزاج شناسی است که معمولاً در طب کلاسیک به آن کمتر توجه می‌شود. همچنین افراد باید در خصوص تغییرات مزاجی، تغییرات موقعیت‌های جغرافیایی و تغییرات فصول و سنین مختلف آگاهی لازم را داشته باشند و بدانند که این تغییرات در کل بدن تأثیر می‌گذارد.یکی دیگر از مسائلی که باید به آن توجه ویژه داشت این است که مزاج شناسی در مورد همه مخلوقات خداوند اعم از جامدات، گیاهان، حیوانات و انسان‌ها صدق می‌کند. به‌طور قطع فردی که در یک موقعیت جغرافیایی گرم و خشک زندگی می‌کند با فردی که در هوای سرد زندگی می‌کند مزاج‌های متفاوتی دارند و هر کدام باید دستورهای بهداشتی خاص خود را رعایت کنند، همان طور که افراد از نظر چهره و اثر انگشت با هم فرق دارند از لحاظ مزاج نیز با هم متفاوت هستند. از این رو افراد مختلف بسته به این‌که کجا زندگی می‌کنند و در چه فصلی از سال هستند با هم تفاوت‌هایی دارند.

چرا برخی افراد در بعضی از فصل‌ها بیشتر احساس سلامتی می‌کنند؟

چون افراد از لحاظ مزاج با هم فرق دارند می‌توان به این نتیجه دست یافت که برخی افراد در فصل تابستان،‌برخی دیگر در فصل پاییز و شماری نیز در فصل بهار احساس شادابی و سرحالی دارند و در این فصل‌ها جسم خود را سالم‌تر احساس می‌کنند بنابراین برای هر فردی با توجه به این نکته‌ها و این‌که در چه فصلی راحت‌تر است تمهیداتی را برایشان در نظر می‌گیریم و با رعایت دستورالعمل‌هایی برای هر فرد به سلامتی دست پیدا می‌کنند.

چه تفاوت‌هایی میان طب سنتی با طب کلاسیک وجود دارد و در طب سنتی بیشتر به چه نکته‌هایی اهمیت می‌دهید؟

در طب کلاسیک تفاوت‌هایی بین افراد وجود ندارد و به‌طور مثال اگر فردی دچار سردرد میگرنی باشد فقط یک دارو برای آن تجویز می‌شود، اما در طب سنتی فرد را از همه لحاظ مورد بررسی قرار می‌دهند چون طبیعت افراد با یکدیگر متفاوت است. فردی که طبیعت گرم و خشک دارد و رطوبت بدنش کم است هوای خشک را نمی‌تواند تحمل کند و در فصل تابستان بیشتر بیمار می‌شود اما همین فرد در فصل زمستان به لحاظ جسمانی و روحی سالم‌تر است. همچنین فردی که در تابستان مزاج گرم دارد اگر در این فصل زمان ظهر به خیابان بیاید و درمعرض آفتاب قرار گیرد و تغذیه‌اش مواد غذایی گرم باشد به‌طور قطع حال جسمانی نامناسبی خواهد داشت، بنابراین در طب سنتی توجه دادن افراد به ضرورت‌های شش گانه اهمیت خاصی دارد.

ضرورت‌های شش گانه چه هستند و چقدر در تضمین سلامتی افراد نقش دارد؟

نخستین ضرورت عنصر هواست و هوایی که استنشاق می‌شود بسیار مهم است چون در سلامتی افراد نقش دارد. از این رو افرادی که طبیعت گرم و خشک دارند در هوای سرد و مرطوب که متضاد طبیعت شان است سالم‌تر هستند و برعکس فردی که طبیعت سرد دارد در هوای گرم حال مناسب‌تری دارد. یکی دیگر از ضرورت‌های مهم بعد از عنصر هوا، آب است. غذا و نوع نوشیدنی مصرفی در طب سنتی نیز بسیار حائز اهمیت بوده و از ضرورت‌های مهم دیگر حرکت‌های سکون بدنی و نفسانی است همچنین ورزش کردن در طب سنتی بسیار توصیه می‌شود زیرا افرادی که جسم سالم تری دارند با ورزش سلامتی خود را تضمین می‌کنند. در طب سنتی همه این مشکلات برطرف می‌شود.

با توجه به نزدیک شدن به فصل بهار و تغییراتی که در آغاز سال نو رخ می‌دهد طب سنتی چه دیدگاه‌هایی برای شروع فصل جدید دارد؟

در فصل پاییز با شروع سرما و یخبندان درختان برگ‌هایشان می‌ریزد، به درون خود فرو می‌روند انسان‌ها هم با شروع فصل پاییز خود را در سرما می‌پوشانند، اما هنگام فصل بهار تمام مخلوقات خداوند از جمله درختان تحت تأثیر هوای بهاری قرار می‌گیرند و این هوا باعث رشد و نمو و سرسبز شدن طبیعت می‌شود. همین تأثیر نیز در بدن افراد اتفاق می‌افتد. هوای بهاری حرارت به درون فرو رفته را به بیرون می‌راند و باعث باز شدن منافذ پوست می‌شود و از این طریق سموم بدن که در فصل زمستان در بدن تجمع پیدا کرده است، بیرون می‌آید.

فلسفه <تن مپوشانید از باد بهار> در فصل جدید چیست و ائمه معصومین(ع) چه توصیه‌هایی کرده‌اند؟

در بیانات معصومین(ع) از تأثیر شگرف هوا بر جسم و جان سخن گفته شده و تأثیرات خاص هوای هر فصل توصیه شده است. در روایاتی نیز به سودمندی‌های فراوان گرما و سرما در طول سال اشاره شده است و در قرآن و روایات «بادها» با اهمیت تلقی شده‌اند از این رو پیداست که باد چیزی جز هوا نیست و اگر هوا حالت وزش به خود بگیرد باد نامیده می‌شود.امیرالمؤمنین علی(ع) در مورد آثار هوای هر فصل نقل می‌کند: در فصل سرما(پاییز) از هوای سرد پرهیز کنید و در آخر سال که طلیعه بهار باشد به استقبال آن بروید، در پاییز خود را بپوشانید و در طلیعه بهار از لباس‌های خود کم کنید زیرا سرما با بدن‌ها آن کند که با درختان می‌کند.امام صادق(ع) می‌فرماید: «اگر چند روز بادها حبس شوند و وزیده نشوند همه چیز تغییر پیدا می‌کند و فاسد می‌شود.» علامه مجلسی در شرح این حدیث می‌گوید: «بادها باعث دفع فساد از اشیای روی زمین می‌شوند و به منزله روح و بدن هستند که هر گاه روح از بدن خارج شود بدن متعفن می‌شود.» با شروع فصل جدید هوا رو به گرمی می‌رود و بادها شروع به وزیدن می‌کنند با تمیز شدن هوا از طریق تعریق، حرکت و ورزش کردن سموم جمع شده در بدن به بیرون دفع می‌شود به همین دلیل است که توصیه‌های فراوانی شده است که تن را نباید از باد بهاری پوشاند.

با شروع فصل بهار اگر تن با لباس‌های گرم پوشانده شود ممکن است افراد دچار چه مشکلاتی شوند؟

همان طور که در فصل سرما درختان به خواب می‌روند در بدن انسان نیز همین اتفاق می‌افتد و حرکت خون در بدن کم می‌شود. شروع فصل بهار شروعی است که دوباره تمام طبیعت و جسم انسان‌ها زنده و شاداب می‌شود، در حالی که اگر هوا ساکن باشد و جریان نداشته باشد باعث بروز انواع بیماری‌ها می‌شود، اما در فصل بهار با وزیدن باد همان طور که آلودگی‌ها از سطح زمین برداشته می‌شود سموم از سطح پوست بدن نیز زدوده شده و افراد سرزنده‌تر و شاداب‌تر می‌شوند.شاید بیش از صد سال است که از طب سنتی و اصلی مان دور مانده‌ایم با وجود پیشرفت تکنولوژی پزشکی که در خدمت بیماران است اما روز به روز آمار بیماران بیشتر می‌شود و علت اصلی آن این است که افراد نسبت به فصل‌ها، موقعیت جغرافیایی و سن خود نکته‌هایی را رعایت نمی‌کنند در صورتی که این نکته‌های ساده اما مهم همگی در طب سنتی تعریف شده است و با شروع فصل بهار باید حرارت بدن کمتر شود و خون‌رسانی در بافت‌های بدن به جریان دربیاید تا به اصطلاح یخ بدن مانند یخ طبیعت آب شود.

از این رو گام نخست کم کردن لباس هاست تا بدن طراوت بهار را احساس کند. این امر با ورزش مناسب و تغذیه اصولی درست امکان پذیر می‌شود. برنامه غذایی که در فصل بهار حائز اهمیت است توجه به غذاهای لطیف‌تر است. گردش در طبیعت و ایام نوروز را حکمای قدیمی نیز توصیه کرده‌اند. حرکت کردن، صله ارحام، رفتن در دامان طبیعت و انجام حرکات بدنی توجه ویژه شده است به این شکل مردم را به یک فرهنگ‌سازی از همان ابتدای فصل بهار و شروع یکسال جدید حرکت می‌دادند. با نپوشاندن بدن از باد بهاری جسم از سموم پاکسازی می‌شود و افراد به سلامتی دست می‌یابند.با سلامت جسمانی روح و روان نیز آمادگی لازم پیدا می‌کند که با انرژی بیشتر سال جدید را شروع کنند.

موسم بهاری از چه روزی در اسفند ماه آغاز می‌شود؟

البته بستگی به موقعیت جغرافیایی هر منطقه دارد در برخی مناطق که هوا گرم‌تر است فصل بهار زودتر شروع می‌شود. اما مناطقی هم هستند که سردسیرند و فصل بهار دیرتر در آنجا نمایان می‌شود، اما تقریباً از روز 15 اسفند که روز درختکاری است و نهال درختان را می‌کارند موسم بهار نیز اهمیت پیدا می‌کند و اگر افراد احساس کردند که هوا گرم شده است و بتدریج سیستم‌های حرارتی منازل را خاموش می‌کنند آرام آرام لباس‌های زمستانی را کنار گذاشته تا نسیم و طراوت بهار را احساس کنند و در مقابل بیماری‌ها مصون بمانند. افراد با مشاهده علائمی مانند برافروختگی صورت، برجسته شدن عروق پنهان و…. گرما را حس می‌کنند و نیاز است نکته‌های فصل بهار را رعایت کنند، همان طور که طبیعت جهان هستی بیدار می‌شود طبیعت وجودی انسان‌ها نیز بیدار می‌شود از این رو باید با ایجاد تغییر در ظاهر شروع کرد

گردآورنده :مجله اینترنتی باغچه

. / روزنامه ایران

سلامت,پزشکی,دکتر,درمان,پیشگیری,بیماری,بهار,عید,موسوم بهاری,طبیعت,طب سنتی

ارتباط غذا با خواب و بیداری در طب سنتی

ارتباط غذا با خواب و بیداری در طب سنتی

ارتباط غذا با خواب و بیداری در طب سنتی

به افراد با مزاج سرد و تر توصیه می‌شود زیاد نخوابند، زیرا با خوابیدن زیاد، رطوبت بیشتر می‌شود.

خوابیدن، معادل سکون بدنی- روانی و بیداری، معادل فعالیت بدنی- روانی است، بنابراین انسان هرچه بیشتر بیدار باشد، بدن او بیشتر به سمت گرمی و خشکی میل پیدا می‌کند و رطوبت بدن کاهش می‌یابد. برعکس، هرچه فرد بیشتر بخوابد، رطوبت‌های بدن و همچنین رطوبت مغز بیشتر می‌شود و بدن به سمت سردی گرایش پیدا می‌کند.

اگر به دلایلی، خواب شخص کم شده و بیشتر بیدار باشد (مثلاً به دلیل درگیر شدن در پروژه‌های سنگین کاری یا امتحانات سخت و مهم مانند کنکور و یا به دلیل استرس‌های روحی روانی)، به دلیل متمایل شدن بدن و مغز به سمت گرمی و خشکی در این شرایط، باید:

* غذاهای با مزاج گرم و خشک را مصرف نکنند و یا با احتیاط مصرف نمایند. این غذاها عبارت‌اند از: غذاهای تند با ادویه زیاد (مانند فلفل، زنجفیل و دارچین)، سرخ کردنی‌ها، شوری‌جات، مغزهای پرانرژی (مانند فندق و بادام‌زمینی)، گوشت‌ها و مخصوصاً گوشت پرندگانی چون بلدرچین و سایر مواد گرم و خشک.

* از طرف دیگر این افراد باید خوردنی‌ها و نوشیدنی‌های با مزاج تا حدودی سرد و رطوبتی مصرف کنند. مثلاً نوشیدن چای دارچین یا چای زعفران برای آن‌ها مناسب نیست.

* کاهو برای این افراد مفید است (سرد و تر و خواب‌آور است). مصرف آب و میوه‌جات و سبزیجات حاوی رطوبت بیشتر (مانند هلو، شلیل، آلو، هندوانه، خیارهای بزرگ با رطوبت بیشتر)، طعم‌های ترش و ملس مانند آلبالو و همچنین لبنیات مانند ماست و دوغ برای این افراد مفید است، زیرا ضمن جلوگیری از گرمی و خشکی بیشتر، باعث القای خواب هم می‌شوند و اثر دوجانبه دارند.

همچنین به افراد با مزاج سرد و تر توصیه می‌شود زیاد نخوابند، زیرا با خوابیدن زیاد، رطوبت بیشتر می‌شود. این افراد باید از غذاهای سرد و تر به میزان کمتر استفاده کنند تا خوابشان کمتر شده و راحت‌تر از خواب بیدار شوند.

ارتباط زمان غذا و خواب

اکثر موارد ذکرشده در مورد رابطه زمان غذا خوردن با ورزش در اینجا نیز صادق است و بهتر است غذا تقریباً از معده رد شده باشد و بعد شخص بخوابد؛ خوابیدن روی غذا اصلاً توصیه نشده و بسیار مضر است. حداقل 3-2 ساعت باید بین شام و خواب فاصله باشد. خوابیدن طی روز نیز در طب سنتی کلاً توصیه نشده است، مگر برای مزاج‌های گرم، به صورت چرت زدن (خواب کوتاه مدت) و با فاصله زمانی از نهار.

پس توصیه می‌شود انسان نه با شکم خالی و گرسنگی بخوابد و نه با شکم پر، زیرا خوابیدن در حالت گرسنگی و با شکم خالی منجر به ضعف و لاغری می‌شود، چون در هنگام خواب، قوای بدن و خون، جهت انجام عملیات هضم و جذب به سمت سیستم گوارش جلب می‌شوند و اگر غذایی در سیستم گوارشی یافت نشود، مواد طبیعی، مخاط و خود سلول‌های بدن و سیستم گوارش به عنوان غذا مصرف می‌شوند. با شکم پر خوابیدن هم باعث انسداد عروق، دیدن خواب بد و کابوس، احساس بختک افتادن روی قفسه سینه، خروپف، سنگینی پس از خواب، خلط ته حلق به هنگام صبح و بوی بد دهان می‌شود.

بهتر است انسان وقتی به بستر می‌رود، چند دقیقه روی پهلوی راست بخوابد تا اگر مواد غذایی در معده وجود دارد به سمت قعر معده جابجا شود و یا وارد روده‌ها گردد و پس از این چند دقیقه، به پهلوی چپ بگردد و در همان حال به خواب برود. این امر باعث می‌شود کبد که یک عضو پرخون و گرم است، مثل پتویی روی معده و روده‌های کوچک را بپوشاند و با حرارت خود به عملیات هضم و جذب کمک کند.

در زمان برخاستن از خواب نیز بهتر است به سمت راست بچرخد، چند دقیقه‌ای در همان وضعیت بماند تا حرکت مواد روده به سمت انتها خوب انجام شود و سپس از بستر بلند شود. یکی از کارهایی که بهتر است انسان در هنگام خواب رعایت کند، این است که به وسیله رواندازی (پتو یا ملحفه)، روی منطقه بالای شکم (معده) را بپوشاند؛ خوابیدن بدون روانداز کلاً خوب نیست، زیرا منطقه شکم در هنگام خواب باید گرم نگه داشته شود تا عملیات هضم به خوبی صورت گیرد.

رفع بی‌خوابی

شیر بادام موجب افزایش رطوبت مغز می‌شود و برای رفع بی‌خوابی مفید است.

برای رفع بی‌خوابی باید مزاج افراد شناسایی شود:

* افرادی هستند که سردی و تری در بدنشان غلبه پیدا کرده است که باید با مواد غذایی مانند چای دارچین، اسطوخودوس، گل‌گاوزبان و بادرنجبویه سردی و تری را از بدن خارج کنند.

* افرادی هستند که گرمی و خشکی در بدنشان غلبه پیدا کرده است که این افراد باید مواد غذایی مرطوب مانند کاهو، مغزهای گیاهی مانند بادام یا گیاهان دارویی مانند گل بنفشه و گل پنیرک را استفاده کنند که موجب کاهش خشکی بدن می‌شود. این گیاهان طبیعت سرد و تر دارند و خشکی را از مغز خارج می‌کنند.

شیر بادام نیز موجب افزایش رطوبت مغز می‌شود و برای رفع بی‌خوابی مفید است؛ زمانی که افراد دچار بی‌خوابی شدند، شب‌هنگام می‌توانند یکی از این مواد رطوبت‌دار را مصرف کنند که موجب آرامش مغز می‌شود و بی‌خوابی برطرف خواهد شد.

در طب سنتی استفاده از شیرهای گیاهی بسیار اهمیت دارد و مصرف این‌گونه شیرها می‌تواند موجب تقویت بدن شود.

شیربادام از مخلوط 21 عدد بادام با 2 تا 3 قاشق غذاخوری عسل و یک لیوان آب در مخلوط‌کن تهیه می‌شود. بادام‌ها باید به خوبی با عسل میکس شود و پس از آن یک تا دو لیوان آب به آن اضافه شود و افراد این مخلوط را در طول یک روز مصرف کنند.

و باز هم گردو بخورید!

و باز هم گردو بخورید!

گردو را که می‌شناسید؟ همانی که هر چه مغزش چاق و سفیدتر باشد، قیمتش نجومی‌تر می‌شود.
همانی که گرمی آن نفسگیر، اما مقوی است و روغن آن از رفقای قدیمی قلب و کنترل‌کننده خوب کلسترول خون است. این مغز پرخاصیت از نظر طب سنتی گرم و خشک است. طبع گرم آن ترشح هورمون‌های تیروئیدی و طبع خشک آن ترشح هورمون انسولین را تغییر می‌دهد و به تنظیم قند خون کمک می‌کند. در 100 گرم آن 625 کالری و در یک عـــدد آن 30 کالری انرژی نهفته است. فسفر آن با ماهی و تخم‌مرغ قابل قیاس است و ویتامین B آن موجب آرامش اعصاب و خوابی مطلوب می‌شود.

گردو وقتی با انجیر، مویز یا کشمش همراه شود برای تقویت مغز و حواس مفید است. مصرف روزانه سه عدد آن به همراه نان و پنیر، میان‌وعده خوبی برای مدرسه دانش‌آموز و مغز نافعی برای کنترل تری‌گلیسیرید و کلسترول بد خون است. البته فندق و بادام نیز تا حدودی این مزایا را دارد، ولی نه به اندازه گردو!

اگر گرم مزاجید بدانید

اگر پرانرژی و چالاک هستید، رنگ پوست‌تان سرخ و تیره و رگ‌هایتان نمایان است، اغلب اوقات عطش زیادی دارید و ضربان قلب‌تان قوی، اندام‌های پرخون، محرک و فعالی دارید بدانید که گرم مزاج هستید و نباید در مصرف گردو زیاده‌روی کنید. چراکه مصرف بیش از حد آن موجب التهاب، یبوست، جوش، کهیر، تنگی نفس، بوی تند ادرار، پرفشاری خون، آشفتگی، بیقراری، سرگیجه، افزایش میل جنسی، سوزش لثه‌ها و دهان و تنبلی کبد می‌شود و بدانید همیشه پس از خوردن گردو دهان را با آب بشویید و ماست یا میوه‌جات ترش بخورید.

گردوی سیاه شده نخورید

گردوی خشک، ویتامین C و E کمتری دارد و طبع آن گرم‌تر است. به دلیل این‌که حاوی اسیدهای چرب غیراشباع است، در اثر خشک شدن در شرایط نامساعد خیلی زود طعم آن تند و تلخ و رنگش سیاه و دانه‌های سفید رنگی رویش ظاهر می‌شود و این نشان‌دهنده آن است که به توکسین آلوده و سمی و زیانبار شده است.

از دستفروش گردوی تازه نخرید

حتما بارها از سوی کارشناسان بهداشت شنیده‌اید که از دستفروش‌ها مواد غذایی نخرید. این موضوع درباره گردو هم صدق می‌کند. بخصوص انواع تازه آن که در ظروف آب نمک یا در کیسه‌های نایلونی نگهداری و عرضه می‌شود و مشکل اصلی‌، دست‌های آلوده‌ دستفروشان دوره‌گردی است که این گردوها را آماده می‌‌کنند. دست‌هایی که احتمال آلوده بودن آن به عفونت‌های باکتریایی بخصوص میکروب‌های مدفوعی زیاد است و براحتی می‌تواند به بافت محصول نفوذ کرده و بشدت گریبان مصرف‌کننده را بگیرد و در این میان کودکان، سالمندان و بیماران به دلیل داشتن سیستم ایمنی ضعیف‌تر‌ آسیب‌پذیرتر بوده و مقاومتشان در برابر این قبیل عفونت‌ها خیلی کم است.

پایان.